وب 3 یا Web3 به مجموعهای از ایدهها و برنامهها گفته میشود که با استفاده از ابزارهایی مانند بلاکچین، کیف پول و قرارداد هوشمند، کنترل بیشتری بر دارایی و بعضی تعاملات دیجیتال به کاربر میدهند.برای مثال، ممکن است کاربر با امضای یک پیام وارد برنامه شود یا دارایی دیجیتال خود را از طریق قرارداد هوشمند جابهجا کند. بااینحال، میزان کنترل کاربر به ساختار حساب، مجوزها و طراحی همان برنامه بستگی دارد.برای شناخت وب3 باید چند موضوع را جدا بررسی کنیم: دارایی کجا ثبت شده، چه کسی اجازه تغییر برنامه را دارد، اطلاعات کجا نگهداری میشوند و کیف پول دقیقاً چه درخواستی را تأیید میکند. اگر با زیرساخت این برنامهها آشنا نیستید، ابتدا
راهنمای بلاکچین را ببینید.

تفاوت وب 1، وب 2 و وب 3 چیست؟
این دستهبندی، روندهای غالب را توضیح میدهد؛ مرز قطعی میان همه وبسایتها و برنامهها نیست. ویژگیهای این مدلها میتوانند همزمان در یک محصول وجود داشته باشند.
| موضوع | وب 1 | وب 2 | وب 3 |
|---|
| کاربرد غالب | انتشار و خواندن صفحات | تعامل، تولید محتوا و خدمات پلتفرمی | برنامههای دارای تعاملات و داراییهای مبتنی بر بلاکچین |
| حساب کاربری | بسته به طراحی سایت | معمولاً حساب تحت مدیریت پلتفرم | کیف پول، حساب هوشمند یا ترکیبی از روشها |
| نگهداری داده | زیرساخت میزبان سایت | زیرساخت پلتفرم و ارائهدهندگان آن | ترکیبی از دادههای روی زنجیره و زیرساختهای خارج از زنجیره |
| کنترل عملیات | قواعد مدیر سایت | قواعد پلتفرم | ترکیبی از اختیار کاربر، قواعد قرارداد و ساختار مدیریتی پروژه |
برای نمونه، یک برنامه میتواند ورود با کیف پول و قرارداد روی بلاکچین داشته باشد، اما وبسایت و پایگاه دادهاش روی زیرساخت یک شرکت میزبانی شوند.بنابراین، برای ارزیابی تمرکززدایی باید اجزای برنامه را جداگانه بررسی کرد. عبارت «وب3» بهتنهایی درباره میزان استقلال تمام بخشهای آن اطلاعات کافی نمیدهد.

یک برنامه وب3 از چه اجزایی ساخته میشود؟
ساختار برنامهها متفاوت است و همه آنها الزاماً تمام اجزای زیر را ندارند.
کیف پول و حساب
کیف پول ابزار مدیریت دسترسی و تأیید درخواستهاست. در بعضی برنامهها، کنترل یک آدرس میتواند برای ورود به حساب استفاده شود.کیف پول را نباید محل نگهداری تمام اطلاعات برنامه دانست. موجودی و بعضی رویدادها روی شبکه ثبت میشوند و فایلها یا اطلاعات پروفایل ممکن است جای دیگری نگهداری شوند.
بلاکچین و قرارداد هوشمند
قرارداد هوشمند بخشی از منطق برنامه را طبق کد و ورودیها اجرا میکند. باید بررسی شود قرارداد چه اختیاراتی دارد و چه کسانی میتوانند بر عملکردش اثر بگذارند.بعضی سامانهها از قراردادهای قابلارتقا استفاده میکنند؛ در این طراحی، منطق اجرایی میتواند طبق سازوکار تعیینشده تغییر کند. بنابراین، بررسی اختیار ارتقا و نحوه مدیریت آن اهمیت دارد. جزئیات در
مستندات ارتقای قراردادهای اتریوم آمده است.
رابط کاربری و دسترسی به شبکه
وبسایت یا اپلیکیشن، رابط کاربر با برنامه است. این رابط ممکن است برای خواندن داده و ارسال درخواست، از ارائهدهنده دسترسی به گره شبکه یا RPC استفاده کند.اختلال یا محدودیت در این اجزا میتواند استفاده از برنامه را دشوار کند، حتی زمانی که شبکه اصلی فعال است.
ذخیرهسازی فایل
تصویر، ویدئو و فایلهای حجیم لزوماً روی بلاکچین ذخیره نمیشوند. پروژه ممکن است از سرور، فضای ابری یا شبکهای مانند IPFS استفاده کند.در IPFS، در دسترس ماندن فایل به نگهداری نسخههای آن وابسته است. سازوکاری مانند Pinning برای حفظ داده به کار میرود؛ صرف داشتن شناسه فایل، تضمین ذخیرهشدن همیشگی آن نیست.
راهنمای رسمی نگهداری فایل در IPFS این موضوع را توضیح میدهد.
حاکمیت و مدیریت
تغییرات برنامه ممکن است با تصمیم تیم، دارندگان کلید مدیریتی، چندامضایی یا رأیگیری اعضا انجام شود. برای شناخت اختیار واقعی، باید قواعد تصمیمگیری و اجرای تصمیمها را بررسی کرد.

اتصال کیف پول، امضای پیام و مجوز توکن چه تفاوتی دارند؟
این عملیات را نباید یکسان در نظر گرفت. در نمونههای رایج کیف پولهای سازگار با اتریوم، تفاوت کلی چنین است:
| عملیات | کارکرد معمول | چه چیزی را بررسی کنیم؟ |
|---|
| اتصال کیف پول یا Connect | برقراری ارتباط برنامه با حساب انتخابشده و دسترسیهای اعلامشده | دامنه سایت، حساب انتخابشده و مجوزهای اتصال |
| امضای پیام ورود | اثبات کنترل آدرس برای ایجاد نشست ورود | دامنه درخواستکننده، هدف و متن پیام |
| مجوز توکن یا Approval | اجازه مصرف مقدار مشخصی از یک توکن توسط آدرس مجاز | نام توکن، مقدار مجوز و آدرس دریافتکننده مجوز |
اتصال معمول کیف پول، بهخودیخود معادل مجوز خرجکردن توکن نیست. بااینحال، باید هر درخواست بعدی را جداگانه بخوانید.
آیا امضای بدون کارمزد بیخطر است؟
نبود کارمزد، معیار کافی برای ارزیابی امنیت یک امضا نیست.برای نمونه، در استاندارد
ورود با اتریوم یا SIWE، امضای پیام برای احراز کنترل آدرس و ورود به سرویس استفاده میشود. اما در سازوکاری مانند
Permit، امضا میتواند برای تغییر مجوز مصرف توکن به کار رود.بنابراین، دیدن دکمه Sign کافی نیست؛ هدف و محتوای درخواست را بررسی کنید.
مثال فرضی: مصرف 10 توکن با مجوز نامحدود
فرض کنید 100 واحد از یک توکن دارید و قصد دارید 10 واحد آن را در یک برنامه مصرف کنید. اگر درخواست مجوز نامحدود را تأیید کنید، اجازه صادرشده الزاماً به همان 10 واحد محدود نمیشود.در الگوی رایج ERC-20، مقدار مجوز تعیین میکند آدرس مجاز تا چه حد میتواند آن توکن را از حساب شما مصرف کند. این اختیار را باید از مبلغ عملیات فعلی جدا بررسی کرد.
آیا قطع اتصال، مجوزهای قبلی را لغو میکند؟
خیر. Disconnect و لغو مجوز توکن دو عملیات متفاوتاند. ممکن است اتصال برنامه را قطع کرده باشید، اما مجوز قبلی همچنان برقرار باشد.بررسی و لغو مجوز روی زنجیره نیز میتواند کارمزد داشته باشد. توضیح بیشتر در
راهنمای مجوز توکن و
راهنمای رسمی قطع اتصال متامسک آمده است.
کاربردهای وب3 چیست؟
| کاربرد | کاری که میتوان انجام داد | موضوعی که باید بررسی شود |
|---|
| انتقال و مبادله دارایی | جابهجایی دارایی یا تعامل با قرارداد مبادله | شبکه، کارمزد، نقدشوندگی و ریسک قرارداد |
| ورود مبتنی بر آدرس | اثبات کنترل حساب با امضای پیام | صحت دامنه، هدف امضا و شرایط سرویس |
| تصمیمگیری جمعی | ارائه پیشنهاد و رأیگیری در ساختارهایی مانند DAO | توزیع حق رأی، اختیار اجرا و امکان تغییر قواعد |
وجود این کاربردها به معنی مناسببودن هر پروژه برای هر کاربر نیست. باید مشخص شود استفاده از بلاکچین چه نیازی را در همان محصول برطرف میکند.
آیا وب3 یک ارز دیجیتال یا روش درآمدزایی است؟
مفهوم Web3 به یک رمزارز واحد اشاره ندارد. پروژههای این حوزه میتوانند داراییها، مدلهای اقتصادی و شرایط استفاده متفاوتی داشته باشند.برچسب وب3، اطلاعات کافی درباره کیفیت محصول، اختیارات مدیریتی یا ارزش توکن نمیدهد. استفاده از یک برنامه نیز الزاماً به معنی سرمایهگذاری روی توکن آن نیست.
محدودیتها و ریسکهای وب3
کنترل حساب با دسترسی همیشگی به سرویس یکسان نیست
ممکن است کاربر کنترل حساب خود را داشته باشد، اما رابط وب، ارائهدهنده زیرساخت یا بخشی از خدمات از دسترس خارج شود یا دسترسی را محدود کند.میزان استقلال کاربر باید با توجه به شبکه، قرارداد، زیرساخت و امکان استفاده از مسیرهای جایگزین بررسی شود. داشتن کیف پول، شرایط پذیرش کاربران یک سرویس را خودکار حذف نمیکند.
قرارداد و مدیریت پروژه همچنان اهمیت دارند
کد برنامه ممکن است خطا داشته باشد. همچنین در قراردادهای قابلارتقا، نحوه نگهداری کلیدها و اختیار تغییر منطق برنامه بر ریسک اثر میگذارد.امنیت شبکه اصلی، بهتنهایی برای نتیجهگیری درباره امنیت قرارداد یا رابط یک پروژه کافی نیست.
حریم خصوصی خودکار ایجاد نمیشود
استفاده از آدرس بهجای نام واقعی، ناشناسبودن کامل را تضمین نمیکند. اتصال اطلاعات حساب و فعالیتهای مختلف به یک آدرس میتواند بررسی ارتباط میان آنها را آسانتر کند.پیش از انتشار اطلاعات شخصی یا اتصال حسابهای مختلف، ببینید چه دادهای عمومی میشود.
هزینه استفاده متغیر است
بعضی تعاملات فقط مشاهده اطلاعات یا امضای پیاماند؛ بعضی دیگر عملیات روی زنجیره محسوب میشوند و هزینه دارند. مبلغ به شبکه و نوع عملیات بستگی دارد.
راهکارهای لایه دوم میتوانند هزینه و ظرفیت متفاوتی فراهم کنند، اما شرایط هر راهکار باید جداگانه بررسی شود.
اگر عبارت بازیابی گم شود، دسترسی قطعاً از بین میرود؟
پاسخ به نوع کیف پول و دسترسیهای باقیمانده بستگی دارد.در کیف پول مبتنی بر عبارت بازیابی، فراموشی رمز برنامه با از دست رفتن همه کلیدها یکسان نیست. نسخه پشتیبان معتبر یا دسترسی فعال به کیف پول ممکن است امکان بازیابی یا تهیه پشتیبان را فراهم کند.اگر همه کلیدها، نسخههای پشتیبان و دسترسیهای لازم از بین رفته باشند و سازوکار جایگزینی وجود نداشته باشد، بازیابی ممکن است امکانپذیر نباشد.بعضی
حسابهای هوشمند از روشهای بازیابی از پیش تعریفشده پشتیبانی میکنند. این قابلیت به طراحی و تنظیمات همان محصول وابسته است.پیش از حذف یا بازنشانی کیف پول، راهنمای رسمی روش پشتیبانگیری و بازیابی آن را بررسی کنید.

پیش از استفاده از یک برنامه وب3 چه چیزی را بررسی کنیم؟
برای شروع یادگیری، میتوانید توضیحات محصول، قرارداد و اطلاعات عمومی آن را بررسی کنید؛ لازم نیست صرفاً برای فهم سازوکار، دارایی منتقل کنید.
- کاربرد برنامه را مشخص کنید. قرار است چه خدمتی بگیرید و چرا برای آن به کیف پول یا بلاکچین نیاز است؟
- نشانی رسمی را پیدا کنید. دامنه سایت را از منابع رسمی پروژه بررسی کنید و به لینک پیامهای ناشناس اتکا نکنید.
- شبکه و قرارداد را تطبیق دهید. نام یا نماد مشابه، برای شناسایی یک دارایی یا قرارداد کافی نیست.
- هر درخواست کیف پول را جدا بخوانید. اتصال، امضای ورود، مجوز توکن و اجرای عملیات میتوانند درخواستهای متفاوتی باشند.
- اختیارات و هزینه را ببینید. مقدار مجوز، آدرس دریافتکننده آن، مبلغ عملیات و کارمزد احتمالی را بررسی کنید.
- مجوزهای قبلی را مدیریت کنید. قطع اتصال را جایگزین بررسی مجوزهای مصرف توکن ندانید.
برای اتصال یا ورود به یک برنامه غیرمتمرکز، عبارت بازیابی و کلید خصوصی خود را در صفحه آن برنامه وارد نکنید.
یک سناریوی ساده برای تشخیص درخواست اضافی
فرض کنید فقط میخواهید با آدرس کیف پول یک پروفایل بسازید. برنامه ابتدا درخواست اتصال و سپس پیام ورود نشان میدهد.اگر در ادامه، درخواست مصرف نامحدود یک توکن ظاهر شود، این درخواست را مستقل بررسی کنید: برنامه چه خدمتی ارائه میکند که چنین مجوزی لازم دارد؟هدف این بررسی، فهم اختیار صادرشده است. تأیید چند پنجره پشت سر هم بدون خواندن محتوای آنها، میتواند مجوزی فراتر از هدف اولیه شما ایجاد کند.
برای ادامه یادگیری از کجا شروع کنیم؟
برای شناخت روش نگهداری و پشتیبانگیری،
راهنمای انتخاب کیف پول را بخوانید.اگر قصد خرید یا انتقال دارایی دارید، پیش از ثبت سفارش،
مرکز راهنمای ویکی اکسچنج و
کارمزدها و سقفها را بررسی کنید.این راهنما برای شناخت سازوکار و ارزیابی درخواستهای برنامههاست. استفاده از وب3 یا خرید توکن یک پروژه، سود یا امنیت سرمایه را تضمین نمیکند.
گفتوگو
دیدگاهها (2)
ممنون جامع و کامل بود
خواهش میکنم
موفق باشید